Bibliotheek 2.0 en de toekomst van bibliotheken

Geïnspireerd door het lezen van een aantal artikelen over Bibliotheek 2.0 kwam ik tot onderstaand stuk:

De tijd staat niet stil en dat moeten wij als bibliotheek ook niet doen. Tijdens mijn studie aan de P.A. Tiele Academie leerde ik heel andere dingen dan waar ik nu in mijn huidige werk mee te maken heb. Je leerde hoe je collecties moest opbouwen (opsporen en selecteren), daarna moest deze collectie worden ontsloten (titelbeschrijven, catalogusbouw etc.) en vervolgens leerde je hoe je collectie en lener bij elkaar moest brengen. Naast allerlei andere vakken was dit m.i. de kern van de opleiding. In mijn studietijd waren er nog geen openbare bibliotheken die met computers werkten, laat staan dat er gebruik werd gemaakt van internet.

Vandaag de dag ziet dat er wel wat anders uit. Het internet heeft enorme vormen (kwalitatief en kwantitatief) aangenomen. De bibliotheek beschikt naast fysieke bronnen ook over een schat aan digitale bronnen.
Ook het publiek is niet meer hetzelfde als zo’n 25-30 jaar geleden. Men is veel assertiever geworden en heeft zelf de beschikking over diverse bronnen op internet. Het gebruik van de bibliotheek neemt steeds meer af. Je ziet het al aan de vragen aan de informatiebalie. Vroeger ging je vanzelfsprekend naar de bibliotheek als je informatie zocht, nu komen kinderen van de basisschool regelmatig naar de bibliotheek, omdat de leerkracht heeft aangegeven dat niet alle informatie voor het werkstuk of de spreekbeurt van internet mag komen. Als deze opdracht niet zou worden gegeven, dan zou Google helaas de (enige) bron zijn. Jongeren knippen en plakken dat het een lieve lust is en komen alleen nog maar naar de bibliotheek voor een verplicht boek van de lijst of om een printje te maken uit de Literom (“goh mevrouw, waarom kun je dat thuis niet raadplegen, zou veel gemakkelijker zijn!”). Ook veel volwassenen googelen op grote schaal en verliezen de bibliotheek uit het oog.

Fotograaf Keso (bron www.flickr.com)

De echte lezer weet de bibliotheek nog steeds te vinden, gelukkig maar (hoewel hier ook dalende cijfers op de loer liggen). I.v.m het krimpen van de collecties moet steeds vaker verwezen worden naar een andere vestiging of naar IBL/Zoek&Boek. Dat is jammer, maar voor deze groep valt nog een hoop te genieten. Ook veel kinderen/jeugdigen weten de weg naar de bibliotheek nog steeds te vinden. Uit eigener beweging of gestimuleerd door school/ouders. Belangrijk is het dan ook om deze potentiële doelgroep zo jong mogelijk te benaderen. Via consultatiebureaus, op peuterscholen en basisscholen. Immers jong geleerd, is oud gedaan!

Fotograaf ianus (bron www.flickr.com)

Laten we met z’n allen proberen deze groepen binnen te houden/krijgen door het bieden van een goede collectie en laten we door een leuk aanbod van lezingen, door boekpromotie, door samenwerking met maatschappelijk organisaties (die vaak al een band met bepaalde groepen hebben) etc. er voor zorgen dat deze groepen met plezier naar de bibliotheek (blijven) komen. Voor groepen waarvoor bibliotheekgebruik niet zo vanzelfsprekend is, zijn o.a. de luisterboeken een prima aanvulling op de collectie (voor mensen met een (lees)handicap, anderstaligen) evenals de Makkelijk Lezen Pleinen.

Als het gaat om de informatie die de bibliotheek te bieden heeft, dan komen we op een heel ander terrein. Van oudsher is de bibliotheek een verzamelaar/ontsluiter/aanbieder van informatie. Echter, we hebben er een belangrijke concurrent bij gekregen: Het Internet. De bibliotheek heeft niet langer het monopolie en dat moeten we aanvaarden. We moeten echter niet aanvaarden dat het publiek de bibliotheek steeds meer links laat liggen. We moeten inspelen op de beperkingen van het internet. Het internet biedt een wirwar aan informatie en niet alle informatie is betrouwbaar. Daarbij komt dat goed zoeken op internet een kunst is. Een groot gedeelte van onze jongeren heeft geen goede zoekvaardigheden en weet sites niet op hun waarde te beoordelen (Bron: http://www.debibliotheken.nl/content.jsp?objectid=16665) Een prima kans om deze groep “mediawijs” te maken. De bibliotheek kan ze informatievaardigheden (zoeken, selecteren, interpreteren en verwerken van informatie) bijbrengen om zo de weg te kunnen vinden in het oerwoud van informatie.
Ook ouderen komen in de problemen in de sterk veranderende samenleving. Zij zijn niet groot geworden in het computertijdperk en stappen daardoor niet zo snel meer in. Onze internetcursussen zijn daarbij een prima handvat.

Door gebruik te maken van de sterke kanten van het internet (grote spreiding, snel, actueel, divers) kun je een grote groep mensen bereiken. Via de website van de bibliotheek, gemakkelijk raadpleegbaar via RSS, door instructiefilmpjes (via Youtube) van bijv de catalogus op de site te plaatsen, het laten taggen en recenseren van materialen door het publiek, het aanbieden van waardevolle websites via Del.icio.us, het opzetten van blogs/wiki’s creëer je tweerichtingsverkeer met het publiek en word je een echte bibliotheek 2.0. Het kunnen opnemen en delen van lijstjes op een persoonlijk stukje van de website zal vast door het publiek worden gewaardeerd. Ook zou het thuis kunnen raadplegen van de digitale databanken een grote winst zijn. Ik vrees alleen dat daar auteursrechten en financiën om de hoek komen kijken.
Als het personeel in deze veranderingen wil meegaan en toch ook aandacht houdt voor de traditionele dienstverlening kan er veel (terug) gewonnen worden. Laten we niet afwachten tot de klant naar ons toe komt, maar laten we de klant opzoeken, inspelen op zijn behoeften en daarbij gebruik maken van de nieuwe webtechnogieën.

Of, zoals een spreekwoord zegt: De enige constante is de verandering!